Op naar ceremonieel koningschap?

Meer dan ooit is de tijd rijp voor een veel meer ceremonieel koningschap. Meerdere partijen in de Tweede Kamer zijn voor aanpassing van de monarchie. Zo zou het staatshoofd geen rol meer moeten hebben bij de kabinetsformatie en zou de koning(in) niet langer deel moeten uitmaken van de regering. Is dat wenselijk?

Sharon Dijksma: Modern koningschap

Geen onderwerp ligt zo gevoelig als de discussie over de positie van het Koninklijk Huis.  In ons land staat de koningin symbool voor de eenheid van het land. De constitutionele monarchie vertegenwoordigt een langjarige traditie binnen onze cultuur, geschiedenis en staatsinrichting. Als sociaaldemocraat ben ik in principe tegen het verkrijgen van een functie op basis van erfopvolging. Maar om de waarde van de symboliek kan ook ik niet heen. Ik denk oprecht niet dat we het gros van de Nederlanders gelukkiger maken door morgen de republiek uit te roepen.
De vraag die overblijft is, of er dan helemaal niets moet veranderen.
Ik denk dat die verandering nodig is. Niemand weet wanneer Willem-Alexander de troon bestijgt, we kunnen er maar beter op voorbereid zijn. Zo’n wisseling van de wacht geeft immers kansen om een aantal zaken meer in overeenstemming te brengen met de huidige tijdgeest. Daarbij past het om de politieke invloed van de monarch te verminderen en dus is een rol voor de koning tijdens de formatie en in de Raad van State niet langer noodzakelijk. Beter is het om de democratische zeggenschap van het parlement te versterken en de Tweede Kamer na de verkiezingen een formateur te laten aanwijzen. Sommige partijen gaan nog verder en willen dat het toekomstig staatshoofd helemaal uit de regering verdwijnt. Daarmee zou echter ook de ministeriële verantwoordelijkheid vervallen, die voorkomt dat de koning iets anders zegt dan de regering. En dat is zeker ongewenst.

Pieter Omtzigt: Prima rol

Nederland heeft een interessante band met het huis van Oranje: wij zijn veranderd van een Republiek der Verenigde Nederlanden in een koningshuis. In mijn ogen blijven wij een koninkrijk zolang het koningshuis goed blijft functioneren en naar tevredenheid van een groot deel van Nederland.
De discussie over de rol van de koning(in) kun je natuurlijk best voeren: welke taken moet hij/zij hebben? Het liefst zou ik die discussie overigens voeren na de aankondiging van de abdicatie van de koningin en voor de troonsbestijging van de koning.
De discussie loopt wel al lang. Je kunt de grondwet wijzigen, zodat de koning(in) geen voorzitter meer is van de Raad van State. Maar de koningin is nooit aanwezig bij de Raad van State, dus er verandert feitelijk niets. Je kunt ook de koningin uit de regering halen. Maar zij is nooit aanwezig bij de ministerraad, dus ook dat heeft geen wijziging tot gevolg in de Trêveszaal.
Tot slot kun je ervoor zorgen dat de politieke partijen bepalen wie informateur wordt na de verkiezingen. De Kamer heeft al in 1971 via de motie-Kolfschoten bepaald dat zij dat moet doen. De (in)formateur staat namelijk niet in de wet of de Grondwet, maar is gewoonterecht. En toch gebeurt het nooit. De grootste partij past er wel voor om zelf een politieke benoeming te doen die door iedereen wordt neergesabeld. Het is gewoon handig om een onafhankelijke vorst te hebben, die gehoord vele wijze vrouwen en mannen, iemand voorstelt. Zeker in deze roerige tijden.

Han ten Broeke: Je maintiendrai!

Soms is het verstandig om eerst de vraag te stellen: Welk probleem proberen we eigenlijk op te lossen? Dat geldt ook voor de vraag of ons huidige constitutionele koningschap een ceremonieel koningschap moet worden? Beatrix die dus lintjes uitdeelt en doorknipt, maar geen onderdeel meer is van de regering, de Raad van State of het formatieproces. Volgens sommigen zou majesteit daarmee namelijk te veel politieke macht hebben of kunnen uitoefenen.
Volgens mij geeft niets ons meer zekerheid over de invloed van de koningin dan juist dat zij in de regering zit. Daarmee valt zij namelijk onder de ministeriële verantwoordelijkheid en zal zij nooit een mening uitdragen die niet in lijn is met de regering. Majesteit is ook niet aanwezig bij de ministerraad, waar de daadwerkelijke politieke besluitvorming plaatsvindt. Bij een ceremonieel koningschap zou Beatrix ook niet aanzitten, maar kan ze wel ineens aanschuiven bij Pauw & Witteman. Ongetwijfeld spannende tv, maar een uitholling van de positie van het koningschap. Als voorzitter van de Raad van State was ze slechts twee maal bij een vergadering: toen ze zelf aantrad en toen haar zoon 18 werd. Ook dat stelt niets voor. En in de formatie heeft de Tweede Kamer al sinds de motie-Kolfschoten (1971) de mogelijkheid om zelf en in alle openbaarheid een formateur aan te wijzen. Het huidige koningschap werkt en is bestand tegen de tijd. Zeker omdat we een vorstin hebben die er op geweldige wijze invulling aan geeft. Dus geldt wat mij betreft voorlopig: je maintiendrai!

Praat mee, reageer op dit bericht